Yükseköğretim kurumlarında kalite güvence sistemleri son yıllarda önemli ölçüde gelişti. Akreditasyon süreçleri yaygınlaştı, iç kalite güvence mekanizmaları güçlendi, stratejik planlama döngüleri daha sistematik hale geldi ve veri temelli karar alma kültürü giderek daha fazla önem kazandı. Fakat yine de akıllara gelen soru şu :Kalite güvence sistemleri gerçekten kurumları dönüştürüyor mu, yoksa yalnızca denetim ve raporlama mekanizmalarını mı güçlendiriyor?

Bu sorunun cevabı kaliteyi nasıl tanımladığımızla doğrudan ilişkili aslında…

1.1 “Kalite Güvence” Bir Yönetim Sistemi midir?

Kalite için aklımıza ilk gelen terimleri yazalım :standartlar ve bunlara uyum, e işte prosedürler, dokümantasyon, akreditasyon ve meşhuur “denetim”..

Oysa çağdaş yönetim anlayışı kaliteyi bunlardan çok daha geniş bir perspektiften ele almaktadır.

Kurumsal kalite güvence sistemi demek, kurumun stratejik hedefleri ile operasyonel süreçleri arasında sürdürülebilir bir yönetişim mekanizması varetme yeteneği …

Başka bir ifadeyle kalite; standartların uygulanması değil, yönetim sisteminin tutarlılığıdır.

1. 2 Kurumsal Gelişim ile Kalite Güvencesi Aynı Sistemin Parçasıdır

Birçok kurumda stratejik planlama ve kalite güvence süreçleri birbirinden bağımsız yürütülmektedir.

Oysa uluslararası iyi uygulamalar bunun tam tersini göstermektedir.

Başarılı kurumlarda temel işletme yönetimi başlıklarında ele alınmaktadır. Bunlar, Risk, Strateji, Planlama, Kurumsal Dönüşüm, Anahtar Gelişim Metrikleri, Süreçler, Örgütsel Tasarım, Organizasyonel Gelişim, Kalite Araçları, Kalite Disiplini ve Teknikleri, Kalite Yönetim Uygulamaları, gibi başlıklar tek bir yönetim mimarisinin bileşenleri olarak ele alınmaktadır.

Stratejik hedefler performans göstergelerine dönüşmekte, performans sonuçları süreç iyileştirmelerini tetiklemekte, süreçlerden elde edilen öğrenmeler ise yeniden stratejik planlamaya geri beslenmektedir.

Ancak bu tarif edilen döngü sürdürülebilir kalite kültürünün temelidir. Türkiye’deki üniversitelerde kaliteye ulaşmak için yönetim sistemleri 5 ana uzmanlık altında değerlendirilebilecek bir disiplin unsuru teşkil ederse daha faydalı olur kanaatindeyim. Bu konuda araştırma ve proje çalışmalarına devam ediyorum. 1- Stratejik Yönetim 2 – Organizasyonel Gelişim ve Liderlik 3- Kalite ve Süreçlerle Yönetim 4- Risk Yönetimi 5- Kurumsal Performans Yönetimi . Birim olarak okul büyüklüğüne göre çalışan sayısı en az 6-8 kişi olmalıdır.

1.3 Kurumsal Etkililik

Etkin ve Verimli tabirini bilirsiniz.

Uluslararası yükseköğretim literatüründe giderek daha fazla öne çıkan kavramlardan biri de Institutional Effectiveness yaklaşımıdır. Kurumsal etkililik yalnızca performans göstergelerini takip etmek değil tabi ki.

Türkiye’deki konjonktürden ötürü:

1–kaynakların etkin kullanımı

2- doğru karar mekanizmalarının kurulması

3- hesap verebilirlik

4- veri temelli yönetim, (bu asla IT ve tek başına bilişim donanımı ve 6 tane raporun alınabilmesi değil)

5-organizasyonel öğrenme,

6-sürekli iyileştirme

gibi unsurların bütünsel olarak yönetilmesini ifade eder.

Bu nedenle kalite güvence sistemlerinin başarısı kurumun kendi öğrenme kapasitesiyle ve mevcut dış değerlendirmelerle beraber ölçülmelidir.

1.4 EFQM ve Organizasyonel Olgunluk

EFQM Mükemmellik Modeli çoğu zaman bir kalite modeli olarak tanımlansa da, daha derin bir bakış açısıyla değerlendirildiğinde aslında bir organizasyonel olgunluk modeli olduğu görülmektedir.

Modelaşağıdaki kavramlar arası ilişkileri sistematik işlemeye odaklanır.

  • Liderlik,
  • Strateji,
  • Paydaş Yönetimi,
  • İnsan Yönetimi,
  • İş Birlikleri,
  • Kaynak Yönetimi,
  • Süreç Yönetimi,
  • Sonuç Yönetimi

EFQM yukarıdaki kapsamı nedeniyle yalnızca kalite fonksiyonun teknik veya operasyonel yürütülüşüne değil kurumun tamamının yönetim yaklaşımını değerlendiren bir çerçeve sunmaktadır. Buradan daha temel gibi görünen ISO’ya bakmak gerekir. Peki neden ikinci olarak ISO’ya geçiyoruz da ISO birinci odağımız olmadı.

ISO 9001 çoğu zaman prosedür yazımı veya belge yönetimi ile özdeşleştirilmektedir. Ancak standardın temel yaklaşımı çok daha farklıdır.

ISO 9001; süreç yaklaşımını sürekli iyileştirmeyle birleştirerek, kanıta dayalı karar vermeyi yaygınlaştırmak ve “liderlik” tipi yöneticiliğin anlaşılması ilkeleri üzerinde mutlaka risk temelli düşünme bilincine ulaştıracak şekilde kuruludur.

Dolayısıyla ISO 9001’in gerçek değeri, belge üretmek gibi görülmemeli karar alma disiplinini kurumsallaştırdığı önemle deneyimleştirilmelidir.

1.5 Yüksek Öğrenimde Akreditasyon ile Eğitim Kurumlarında Dönüşüm Yolculuğu

Bir perspektifi olarak Yökak geliştirdiği kalite güvence yaklaşımı yalnızca dış değerlendirme süreçlerini değil; paydaş katılımını kurumsal öğrenmeyi ve sürekli iyileştirmeyi merkezine almıştır.

Stratejik yönetimi, iç kalite güvence sistemlerini, performans göstergelerini, destekleyen bütünleşik bir yönetim anlayışını hedeflemektedir.

Bu nedenle başarılı üniversiteler YÖKAK süreçlerini yalnızca akreditasyon hazırlığı olarak değil, kurumsal gelişim fırsatı olarak değerlendirmektedir.

Geleceğin “Kalite”si ve uygulayıcılarının rolü önemli ölçüde değişecek. Geleceğin kalite yöneticileri yalnızca standartları bilen kişiler olmayacaktır. Ek bazı özellikler gerekeceğine inanıyor ve gözlemliyorum. Bunlardan bazıları: stratejik yönetimi anlayan, organizasyonel gelişim süreçlerini yöneten,veri analitiğini kullanan, süreç mimarisi oluşturabilen,performans yönetim sistemleri tasarlayabilen,değişim yönetimini yürütebilen,kurumsal kültürü geliştirebilen liderler olacaktır.

Sürdürülebilir kalite, teknik uygunluktan çok kurumsal olgunluk seviyesine bağlı dolayısıyla kalite güvence sistemlerinin geleceği, daha fazla prosedür üretmekle sınırlı kalamaz. Kurumların öğrenme kapasitesini artıracak yönetim sistemleri tasarlayabilmek kalite yönetimini var edecek.

Kalite stratejik planlamanın performans yönetimiyle, performans yönetiminin süreç yönetimiyle, süreç yönetiminin organizasyonel gelişimle, organizasyonel gelişimin ise kurumsal kültür ve yönetişim anlayışıyla bütünleştiği noktada ortaya çıkar.

Bu nedenle kalite güvence sistemleri yalnızca bir denetim mekanizması şeklinde görülmeden, teknik bir çabadab öte kurumsal dönüşümün altyapısı olarak ele alınmalıdır.

Kaynakça

  1. International Organization for Standardization. (2015). ISO 9001:2015 – Quality Management Systems – Requirements. Geneva: ISO.
  2. European Foundation for Quality Management. (2020). EFQM Model 2020: The Global Framework for Organisational Change and Performance Improvement.
  3. Association to Advance Collegiate Schools of Business. (2020). 2020 Guiding Principles and Standards for Business Accreditation.
  4. The Fifth Discipline. (2006, Revised Edition). Doubleday. (Özellikle öğrenen organizasyon, sistem düşüncesi ve kurumsal öğrenme bölümleri.)
  5. Yükseköğretim Kalite Kurulu. (Güncel sürüm). Kurumsal Akreditasyon Programı (KAP) Kılavuzu ve Yükseköğretimde Kalite Güvencesi Sistemi Rehberleri.
  6. European Association for Quality Assurance in Higher Education. (2015). Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area (ESG 2015).
  7. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2019). Benchmarking Higher Education System Performance.